Europa in tijden van Corona

Het coronavirus zet de Europese Unie en het internationale handelssysteem onder druk. De roep om Europese integratie, globalisatie en individuele vrijheden terug te draaien, neemt toe. De lidstaten van de Europese Unie dienen hier resoluut tegen in te gaan.

Wat we de voorbije 10 weken meemaakten in België, in Europa is ongezien de laatste 75 jaar. De economische activiteit werd vrijwel totaal stilgelegd, de vrijheid om te gaan en te staan waar je wil, werd beperkt en de landsgrens oversteken verboden. Geen oorlog, aanslag, beurscrash of natuurramp legde het leven stil, maar wel een onzichtbaar virus.

De gevolgen van het Coronavirus op de Europese economie zijn enorm en bedreigen de stabiliteit van de Eurozone en de Europese Unie. De Europese Commissie berekende een enorme inkrimping van de Europese economie met 7,4% voor dit jaar die slechts gedeeltelijk weggewerkt zal worden door een groei van 6% in 2021. De werkeloosheid zal toenemen, de inflatie afnemen en de investeringen dalen. De EU lidstaten worden ongelijk getroffen door het virus en hebben bovendien verschillende economische structuren zodat de economische impact van lidstaat tot lidstaat verschilt. Het risico is groot dat dit tot economische en sociale verdeeldheid binnen de EU zal leiden en dat herstelprogramma’s voornamelijk op de nationale economie zullen focussen. Ook in de internationale arena lijkt de pandemie een golf van wantrouwen en protectionistische reflexen te verspreiden en dreigen landen, waaronder de VS, hun handelsbeleid te berstrengen.

Zowel deze interne als externe spanningen leggen een nooit geziene druk op de EU lidstaten. Landen moeten er alles aan doen om de verspreiding van het virus in te dijken, niet enkel binnen de samenleving, maar ook in de economie. “Blijf in uw kot” was de perfecte richtlijn om de verspreiding van het virus onder de bevolking tegen te gaan, maar dit doortrekken naar de economie is nefast. De economieën van de EU lidstaten zijn zodanig met elkaar verweven dat de focus leggen op het eigen nationaal economisch herstel veel minder efficiënt zal zijn op lange termijn dan een gezamelijke aanpak uitwerken.

Hoewel het verleidelijk is om nu overall barrières op te trekken tussen mensen en goederen op basis van landgrenzen met het oog op het beschermen van de eigen maatschappij en economie, zal dit juist tot de economische afgrond leiden en de welvaart en het welzijn doen afnemen. Het is echt zorgwekkend hoe snel men in tijden van crisis grijpt naar protectionisme, nationalisme en maatregelen op korte termijn. Het gebrek aan Europese solidariteit in de aanpak van de gezondheidscrisis was schrijnend en de initiële terughoudendheid van de lidstaten tot het oprichten van een Europees noodfonds pijnlijk. Ook de EU mag zich niet terugplooien en een protectionistisch handelsbeleid voeren. Dit zou de economische crisis enkel rekken en verergeren. Koop lokaal is zeker interessant om de handelaar in eigen gemeente een hart onder de riem te steken, maar diezelfde handelaar is minstens zoveel bij gebaat met een Europese industrie die snel op volle toeren draait, die jobs creëert, nieuwe producten ontwikkelt en producten kan uitvoeren.

Europese eenheid

Meer dan ooit is hier Europese eenheid en een ambitieus Europees herstelplan nodig. Waar elke nationale regering er alles in het werk moet stellen om het juiste kader te scheppen voor de relance van haar bedrijven, ondernemerschap moet aanmoedigen en ervoor moet zorgen dat iedereen zo snel mogelijk, weliswaar veilig, aan de slag kan, dient op Europees niveau in de eerste plaats de eenheidsmarkt gevrijwaard te worden zodat handel tussen lidstaten ongehinderd kan plaatsvinden, de concurrentiekracht aangewakkerd wordt en welvaart gecreëerd wordt. Door allerlei soorten exportverboden, zelfs binnen de EU, geraakten grondstoffen en onderdelen niet bij de industrie. Een tekort aan containers in sommige lidstaten verhinderde de export. Wachttijden aan nationale grenzen in de EU zorgden er voor dat producten niet tijdig op hun bestemming zijn. Beperkingen van de mobiliteit van EU burgers hadden als gevolg dat bepaalde competenties de grenzen moeilijk konden oversteken. De Europese Commissie heeft o.a. door het creëren van “Green lanes” vertragingen aan de grenzen wel vermindert, maar de werking van de interne markt is nog steeds enorm verstoord.

Het Europees herstelfonds en bijhorend herstelplan moet er niet enkel voor zorgen dat de extra belemmeringen die door de coronacrisis ontstonden zo snel mogelijk weggewerkt worden, maar ook dat andere hindernissen voor het vrij vervoer van personen, goederen, diensten en kapitaal die nog steeds bestaan binnen de EU definitief verdwijnen. Hoe sneller beperkingen voor Europese bedrijven om te produceren en handel te drijven weggewerkt worden en hoe sneller het vrij ondernemerschap weer hersteld wordt in de EU, des te rapper het economisch herstel zal inzetten.

Ook op internationaal vlak moet de EU verder vrijhandel promoten, om de wereldeconomie zuurstof te geven. Daartoe moeten handelsbarrières net verder afgebouwd worden, in plaats van ze als reddingsboei in te roepen.

Een sterkere, vrijere EU

Reeds voor de crisis was het duidelijk dat lidstaten op eigen houtje geen weerwerk konden bieden tegen machtsblokken als de VS en China en dat ze de enorme uitdagingen inzake migratie, klimaat en energiebevoorrading niet alleen konden aanpakken. Toch bleven de regeringen van de lidstaten al te vaak vastklampen aan de macht en plaatsten ze het nationale belang voor het Europese. De EU burger is vaak verbolgen over de onmacht van de EU, het gebrek aan een Europees beleid, ook nu bij de aanpak van de Coronacrisis. Feit is echter dat de EU helemaal niet bevoegd is voor het gezondheidsbeleid: dat is een bevoegdheid die ligt bij de nationale lidstaten. De EU kon enkel maatregelen nemen binnen haar bevoegdheden en heeft zo o.a. uitbreiding van het solidariteitsfonds naar volksgezondheid, essentieel transport over de grenzen garanderen en flexibiliteit in staatsteun regels en fiscale regels toestaan.

Crisissen scheppen opportuniteiten, meer nog, crisissen kunnen innovatie zelfs versnellen. In eerste instantie dienen de lidstaten intens samen te werken om de Europese economie snel terug op de rails te krijgen. Willen ze echter op termijn een leidende rol opnemen in de internationale post-corona wereldorde, dan zullen ze verder moeten gaan. Een grondige hervorming van de EU dringt zich op, zodat de Unie sterker uit deze crisis kan komen. Dit vraagt leiderschap, niet enkel van Europese politici, maar ook de beleidsvoerders in de lidstaten. Naast directe maatregelen naar aanleiding van de pandemie zoals de oprichting van een Europees Medisch urgentie mechanisme, dienen ook andere bevoegdheden overgedragen te worden naar het Europese beleidsniveau inzake o.a. energie, klimaat, gezondheid, migratie en defensie. Ook het beschermen en promoten van fundamentele mensenrechten, persvrijheid, het recht om zich te verenigen, onafhankelijke rechtspraak, de democratie en de Europese waarden, moet hoog op de Europese agenda gezet worden. Naar aanleiding van de crisis werden burgerrechten aan banden gelegd. Zowel binnen als buiten de EU zijn er regimes die van de situatie maar al te graag gebruik zouden willen maken om blijvend de vrijheden van burgers, ondernemers, de pers, rechters en anderen te beperken.

Er staat dus duidelijk meer op het spel dan het economisch herstel, zelfs meer dan de positie van de EU in de wereld. We moeten waakzaam zijn voor het behoud van de vrije wereld. De weg die de Europese Unie nu zal inslaan, zal bepalend zijn voor onze toekomstige leefwereld, onze welvaart en de persoonlijke vrijheden waarover we zullen beschikken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s